Box 3 belasting berekenen

Wat is box 3 precies?

Het Nederlandse belastingstelsel kent drie 'boxen'. Box 1 is voor inkomen uit werk en eigen woning, box 2 voor aanmerkelijk belang in een eigen bv, en box 3 voor inkomen uit sparen en beleggen. Alles wat je op 1 januari hebt aan banktegoeden, beleggingen, vakantiehuisjes, cryptovaluta, en uitgeleend geld telt mee voor box 3 — minus je schulden (excl. de hypotheek op je eigen woning, want die zit in box 1).

Het bijzondere aan box 3 is dat je niet wordt belast op je werkelijke rendement, maar op een 'forfaitair' (fictief) rendement. Dat zorgde jarenlang voor pijn bij spaarders die nauwelijks rente kregen maar toch belasting moesten betalen alsof hun spaargeld jaarlijks 4% opbracht. De Hoge Raad oordeelde in 2021, 2024 en 2025 dat dit in strijd was met het Europese eigendomsrecht — sindsdien geldt een tijdelijk overbruggingsstelsel én kun je via de tegenbewijsregeling je werkelijk rendement opgeven.

Forfaitaire rendementen en heffingvrij vermogen 2026

Voor de aangifte over belastingjaar 2026 gelden de volgende percentages (ter vergelijking staan de definitieve 2025-cijfers ernaast):

Hoe wordt box 3 stap voor stap berekend?

Box 3 is geen simpel percentage over je vermogen. Het systeem werkt in zes stappen (voorbeeld met de 2026-percentages):

1. Bepaal je grondslag per categorie op 1 januari: banktegoeden, overige bezittingen, schulden.
2. Trek de schuldendrempel af (€ 3.800 alleenstaand / € 7.600 partners) — het deel boven de drempel telt mee.
3. Bereken het forfaitaire rendement per categorie (2026): bank × 1,28%, overig × 6,00%, schuld × 2,70%.
4. Tel ze op: rendement bank + rendement overig − rendement schuld = totaal forfaitair rendement.
5. Bereken de rendementsgrondslag: bezittingen − schulden boven drempel. Trek dan het heffingvrij vermogen af om het 'belastbaar vermogen' te krijgen.
6. Bereken het belastbaar inkomen: belastbaar vermogen × (totaal forfait / rendementsgrondslag). Vermenigvuldig met 36% — dat is je box 3 belasting.

Praktijkvoorbeeld: € 100k spaar + € 50k beleggingen

Stel: je bent alleenstaand, hebt op 1 januari 2025 € 100.000 op een spaarrekening en € 50.000 in indexfondsen, en geen schulden. De berekening voor de aangifte 2025:

De tegenbewijsregeling: betaal over je werkelijke rendement

Sinds de Hoge Raad-arresten van juni 2024 en de Wet tegenbewijsregeling box 3 mag je laten zien dat je werkelijk rendement lager was dan het forfait. Als dat zo is, betaal je over je werkelijke rendement in plaats van over het forfaitaire. Vooral voor spaarders die minder dan het bank-forfait kregen, of beleggers die een verliesjaar hadden, kan dit honderden tot duizenden euro's schelen.

Voor de oude jaren (2017–2024) gebruik je het aparte formulier 'Opgaaf Werkelijk Rendement' (OWR) dat sinds juli 2025 beschikbaar is in MijnBelastingdienst. Per december 2025 waren er al ruim 476.000 OWR-formulieren ingediend. Voor belastingjaar 2025 en later geldt iets anders: er is géén apart OWR-formulier meer — het werkelijk rendement geef je rechtstreeks in je aangifte inkomstenbelasting op.

Wat telt mee als 'werkelijk rendement'? Volgens de uitleg van de Belastingdienst en de arresten van de Hoge Raad: rente, dividend, huur, pacht én ongerealiseerde waardestijgingen of -dalingen van beleggingen en vastgoed (vermogensaanwas-benadering). Dat laatste is belangrijk: als je aandelen met 15% zijn gestegen, telt dat ook als rendement, ook al heb je niets verkocht. Andersom geldt het ook bij dalingen. Kostenaftrek is niet toegestaan, behalve voor onroerende zaken.

Tegenbewijs is alleen voordelig als je werkelijk rendement écht lager is. Bij twijfel: bereken eerst de forfaitaire belasting met deze tool, vergelijk met je werkelijk rendement, en kies wat het laagste uitkomt.

Wat tellen schulden in box 3 mee?

Niet álle schulden tellen mee in box 3. De hypotheek op je eigen woning zit in box 1 (en levert eigenwoningforfait + renteaftrek op), niet hier. Wat wél meetelt:

• Persoonlijke leningen, doorlopend krediet, creditcardschuld
• Studieleningen bij DUO
• Schulden aan familie of vrienden
• Hypotheek op een tweede huis of beleggingspand
• Belastingschulden ouder dan een jaar

Wanneer komt het nieuwe stelsel?

Vanaf 2027 (op zijn vroegst) stapt box 3 over op belasting over het werkelijke rendement: de Wet werkelijk rendement box 3. De wetgeving is meermaals uitgesteld — van 2025 naar 2027/2028 — dus houd de definitieve invoerdatum en de laatste stand via de Belastingdienst en Rijksoverheid in de gaten. Tot die invoering blijft het huidige overbruggingsstelsel van kracht, met de tegenbewijsregeling als vangnet voor mensen met een laag werkelijk rendement.

In het nieuwe stelsel betaal je belasting over je werkelijke rendement: vermogensaanwasbelasting (jaarlijks belasting over waardestijgingen) voor financiële vermogensbestanddelen, en vermogenswinstbelasting (bij realisatie) voor onroerende zaken en startups.

Voor 2026 is het percentage voor overige bezittingen al definitief vastgesteld op 6,00% (tegen 5,88% in 2025). Het banktegoeden-percentage 2026 staat voorlopig op 1,28% en wordt pas begin 2027 definitief, op basis van de gemiddelde spaarrente over heel 2026. Het heffingvrij vermogen stijgt in 2026 wel mee: van € 57.684 naar € 59.357 per persoon.

Belangrijke data voor je box 3 aangifte

De aangifte inkomstenbelasting moet vóór 1 mei van het jaar na het belastingjaar worden ingediend. Een paar tips om je voor te bereiden:

• Peildatum: 1 januari van het belastingjaar. Wat je op 1 januari had, telt — niet wat je later in het jaar bijkocht of opnam.
• Spaarsaldi: je krijgt automatisch een jaaropgave van je banken (IB60-formulier). Deze worden meestal vóór 1 maart toegestuurd en zijn al vooraf ingevuld in MijnBelastingdienst.
• Beleggingen: brokers zoals DEGIRO, Binck en Saxo sturen ook een jaaropgave met de waarde op 1 januari.
• Crypto: je moet zelf de waarde op 1 januari (in euro's) opgeven. Veel exchanges hebben hier een download-functie voor.
• Tweede woning: gebruik de WOZ-waarde met peildatum 1 januari van het voorgaande jaar voor de aangifte.
• Uitstel aanvragen: vóór 1 mei kun je gratis uitstel aanvragen — handig als je nog gegevens moet verzamelen.