Dichtheid (in het Nederlands ook 'soortelijke massa' genoemd) is hoeveel kilogram er in één kubieke meter zit. Het is wat een blok ijzer zwaar maakt en een blok kurk licht — bij hetzelfde volume. De formule is verbluffend eenvoudig (ρ = m / V), maar de toepassing is alomtegenwoordig: van scheikunde-experimenten tot het berekenen van het gewicht van een betonvloer of het verschil tussen 18-karaats en 24-karaats goud.
Wat is dichtheid precies?
Dichtheid (symbool: ρ, de Griekse letter rho) is de verhouding tussen massa en volume:
| Symbool | Grootheid | Eenheid |
|---|---|---|
| ρ | dichtheid | kg/m³ of g/cm³ |
| m | massa | kg of g |
| V | volume | m³ of cm³ |
Dichtheid van bekende materialen
Hier zijn typische waardes (bij kamertemperatuur, 20 °C):
| Materiaal | kg/m³ | g/cm³ |
|---|---|---|
| Lucht | 1,225 | 0,001225 |
| Kurk | 240 | 0,24 |
| Vuren-/grenenhout | 450 | 0,45 |
| Eikenhout | 720 | 0,72 |
| Ijs | 917 | 0,917 |
| Water (zuiver, 4 °C) | 1.000 | 1,000 |
| Zeewater | 1.025 | 1,025 |
| Baksteen | 1.900 | 1,9 |
| Beton | 2.400 | 2,4 |
| Glas | 2.500 | 2,5 |
| Aluminium | 2.700 | 2,7 |
| IJzer / staal | 7.850 | 7,85 |
| Koper | 8.960 | 8,96 |
| Zilver | 10.490 | 10,49 |
| Lood | 11.340 | 11,34 |
| Kwik | 13.534 | 13,53 |
| Goud | 19.320 | 19,32 |
| Platina | 21.450 | 21,45 |
Eureka! De truc van Archimedes
De beroemdste dichtheidsanekdote uit de geschiedenis komt van Archimedes (3e eeuw v.Chr.). De koning van Syracuse vermoedde dat zijn nieuwe gouden kroon stiekem met zilver was vermengd door de smid. Hij vroeg Archimedes om dat te bewijzen — zonder de kroon te vernietigen.
Archimedes bedacht dat hij de kroon kon onderdompelen in water en het verdrongen volume kon meten. Daarna kon hij de dichtheid uitrekenen: massa / volume. Was de dichtheid lager dan die van puur goud (19,32 g/cm³), dan had de smid bedrogen. Zijn 'eureka!'-moment kwam toen hij in bad stapte en het waterpeil zag stijgen.
De truc werkt nog steeds. Wil je weten of een sieraad echt 24-karaats goud is? Weeg het op een precisieweegschaal, dompel het onder en meet het volume, en bereken ρ. Komt het uit op ~19,3 g/cm³ → puur goud. Zit het rond 15 g/cm³ → 18-karaats (75% goud). Onder de 14 → vrijwel zeker vergulde namaak.
Waar kom je dichtheid tegen?
Dichtheid is geen schoolvak-curiositeit — het zit overal:
- Drijven of zinken: alles met dichtheid < water (1.000 kg/m³) drijft, alles erboven zinkt. Hout drijft, ijzer zinkt, ijs drijft (net), olie drijft (~900 kg/m³).
- Bouw: een betonvloer van 100 m² × 15 cm = 15 m³ × 2.400 kg/m³ = 36.000 kg. Daar moet de constructie op berekend zijn.
- Echtheid van goud / zilver: dichtheidstest is de eenvoudigste manier om puur goud (19,3 g/cm³) van vergulde namaak (vaak ~7-9 g/cm³) te onderscheiden.
- Heteluchtballon: warme lucht is minder dicht dan koude (gas zet uit bij verwarming). Daarom stijgt een heteluchtballon op.
- Dode Zee: door het hoge zoutgehalte heeft het water een dichtheid van ~1.240 kg/m³ — daarom drijf je er moeiteloos. Normaal zeewater is 1.025 kg/m³.
- Ladingsverdeling op een vrachtwagen: dichtheid bepaalt of je het maximaal toegestane gewicht eerder bereikt dan het maximaal toegestane volume. IJzer 'kost' veel meer kg per m³ dan piepschuim.
Formule
Dichtheid (soortelijke massa): ρ = m / Vmet (SI-eenheden, zoals in de calculator): ρ = dichtheid (kg/m³) m = massa (kg) V = volume (m³)Omgekeerd: m = ρ · V V = m / ρOmrekenen: 1.000 kg/m³ = 1 g/cm³ = 1 kg/dm³ = 1 kg/LVoorbeeld: Een blok ijzer van 0,1 m × 0,1 m × 0,1 m = 0,001 m³ ρ_ijzer = 7.850 kg/m³ m = 7.850 × 0,001 = 7,85 kgVoorbeelden
- 1 kg water in 0,001 m³ρ = 1.000 kg/m³ (= 1 g/cm³)
- Blok ijzer 0,1 m³m = 785 kg
- Aluminium plaat, V = 0,002 m³m = 2.700 × 0,002 = 5,4 kg
- Beton, V = 15 m³m = 36.000 kg
Veelgestelde vragen
Wat is de formule voor dichtheid?
Wat is het verschil tussen dichtheid en soortelijke massa?
Wat is de dichtheid van water?
Waarom drijft ijs op water?
Wat is de dichtheid van goud?
Hoe meet ik de dichtheid van een onregelmatig voorwerp?
Hoeveel weegt 1 m³ beton?
Waarom is dichtheid afhankelijk van temperatuur?
Wat is het verschil tussen dichtheid en gewicht?
Gerelateerde tools
Bereken kracht (newton), massa of versnelling met de tweede wet van Newton: F = m · a.
Open tool →M² berekenenBereken in seconden de oppervlakte van een ruimte of bouwvlak — rechthoek, cirkel, driehoek of trapezium. Inclusief snijverlies-marge voor materialen.
Open tool →Kg naar pondReken kilogram om naar pound (lb), ounce, stone en het Hollandse pond van 500 gram. Inclusief gram, alles in één overzicht.
Open tool →Snelheid berekenenVul twee van de drie waarden in — afstand, snelheid of tijd — en de calculator berekent de derde. Met automatische conversie tussen km/h, m/s, mph en knopen.
Open tool →Laatst bijgewerkt: 11 april 2026
