Box 3 in 2026: forfaits, tegenbewijsregeling en werkelijk rendement uitgelegd

Geen onderdeel van de inkomstenbelasting is de afgelopen jaren zo vaak in het nieuws geweest als box 3, de belasting op sparen en beleggen. De Hoge Raad zette een streep door het oude stelsel, er kwam rechtsherstel, een overbruggingswet, een tegenbewijsregeling, en ondertussen sneuvelden en verschenen er plannen in een tempo dat zelfs adviseurs amper bijhouden. Het gevolg: veel van wat je online leest over box 3 klopt niet meer, of ging over een plan dat nooit wet werd.

In dit artikel zetten we op een rij hoe box 3 er in belastingjaar 2026 écht uitziet: welke forfaitaire percentages gelden, hoeveel vermogen is vrijgesteld, hoe de berekening stap voor stap loopt, en wanneer je via de tegenbewijsregeling minder betaalt. Alle cijfers zijn geverifieerd bij de Belastingdienst en Rijksoverheid. En zoals bij al onze belastingartikelen: dit is uitleg en indicatie, geen belastingadvies. Zelf rekenen doe je met onze gratis box 3-calculator.

Wat is box 3 en waarom is het "fictief"?

De inkomstenbelasting kent drie boxen. Box 1 belast werk en woning, box 2 belast inkomen uit een eigen bv, en box 3 belast je vermogen: spaargeld, beleggingen, een tweede woning, crypto en ander bezit, minus je schulden. De peildatum is steeds 1 januari van het belastingjaar; wat er daarna met je vermogen gebeurt, telt pas voor het jaar erop.

Het bijzondere, en omstreden, aan box 3 is dat de Belastingdienst niet kijkt naar wat je vermogen werkelijk opleverde. In plaats daarvan rekent de wet met een forfaitair rendement: een vast percentage per vermogenssoort dat het gemiddelde rendement moet benaderen. Spaarders met 0,5 procent rente werden zo jarenlang belast alsof ze veel meer verdienden. Precies daarover oordeelde de Hoge Raad (onder meer in het kerstarrest van 2021 en de arresten van juni 2024) dat het stelsel in strijd kan zijn met het eigendomsrecht, en dat wie een lager werkelijk rendement had, rechtsherstel moet kunnen krijgen. Dat is de wortel van de huidige tegenbewijsregeling.

De cijfers van belastingjaar 2026

Voor 2026 gelden volgens de Belastingdienst deze parameters:

• Forfaitair rendement banktegoeden: 1,28 procent (voorlopig; het definitieve percentage wordt begin 2027 vastgesteld op basis van de werkelijke rentestanden).
• Forfaitair rendement beleggingen en overige bezittingen: 6,00 procent (staat vast).
• Forfaitair rendement schulden: 2,70 procent aftrek (voorlopig), voor zover je schulden boven de drempel van 3.800 euro per persoon uitkomen.
• Heffingsvrij vermogen: 59.357 euro per persoon, dus 118.714 euro voor fiscale partners samen.
• Tarief: 36 procent over het belastbare forfaitaire voordeel.

Let op het onderscheid: het heffingsvrije vermogen werkt niet als een simpele aftrek van je spaargeld. De berekening bepaalt eerst je forfaitaire rendement over het hele vermogen, en belast daarna alleen het deel dat (naar verhouding) bij het vermogen boven de vrijstelling hoort. Onze box 3-calculator volgt exact deze systematiek.

Rekenvoorbeeld: spaarder versus belegger

Stel, je bent alleenstaand en hebt op 1 januari 2026 in totaal 100.000 euro vermogen en geen schulden.

• Scenario A: alles op de spaarrekening. Forfaitair rendement: 100.000 x 1,28 procent = 1.280 euro. Belast wordt alleen het deel boven de vrijstelling: (100.000 − 59.357) / 100.000 = ruwweg 41 procent van het rendement, dus circa 520 euro voordeel. Belasting: 36 procent daarvan, ongeveer 187 euro.
• Scenario B: alles in beleggingen. Forfaitair rendement: 100.000 x 6,00 procent = 6.000 euro. Zelfde verhouding belast deel: circa 2.439 euro voordeel. Belasting: ongeveer 878 euro.

Zelfde vermogen, bijna vijf keer zoveel belasting. De vermogensmix op 1 januari bepaalt dus grotendeels je aanslag. En daaruit volgt ook de valkuil: wie belegt en een slecht jaar draait, betaalt op basis van het forfait alsnog alsof er 6 procent rendement was. Precies daarvoor bestaat de tegenbewijsregeling.

Het geschrapte plan: geen 7,78 procent, geen lagere vrijstelling

In de oorspronkelijke kabinetsplannen voor 2026 zou het forfait voor overige bezittingen stijgen van 5,88 naar 7,78 procent en zou het heffingsvrije vermogen dalen naar 51.396 euro. Beide maatregelen zijn tijdens de behandeling van het Belastingplan 2026 op verzoek van de Tweede Kamer geschrapt. Het forfait voor beleggingen en overige bezittingen werd voor 2026 vastgesteld op 6,00 procent en het heffingsvrije vermogen steeg juist naar 59.357 euro.

De tegenbewijsregeling: betalen over wat je écht verdiende

Sinds de Wet tegenbewijsregeling box 3 geldt: is je werkelijke rendement lager dan het forfaitaire, dan mag je dat aantonen en word je over het werkelijke rendement belast. Praktisch werkt het zo:

• Voor de jaren 2017 tot en met 2024 loopt tegenbewijs via het aparte formulier Opgaaf Werkelijk Rendement (OWR), dat sinds juli 2025 beschikbaar is. De Belastingdienst stuurde brieven aan wie hiervoor in aanmerking kan komen; per jaar geldt een eigen brief en termijn.
• Vanaf belastingjaar 2025 zit de keuze in de aangifte inkomstenbelasting zelf: je geeft daar het werkelijke rendement op, zonder apart formulier.

Belangrijk om te weten: het begrip werkelijk rendement is breder dan alleen rente en dividend. Ook ongerealiseerde waardestijgingen (je aandelen of tweede woning werden meer waard, zonder verkoop) tellen mee, en kosten zijn maar beperkt aftrekbaar. Voor veel beleggers in een goed beursjaar pakt het forfait daardoor juist gunstiger uit dan het werkelijke rendement. Reken beide routes door voordat je kiest, en raadpleeg bij grote bedragen een adviseur; dit artikel is nadrukkelijk geen belastingadvies. Wie eerder bezwaar maakte of onder het rechtsherstel viel, vindt de eigen situatie terug op de box 3-pagina's van de Rijksoverheid.

Wat komt eraan richting 2028?

Het forfaitaire stelsel is nadrukkelijk een overbrugging. Het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 moet vermogen vanaf (beoogd) 2028 belasten op basis van het echte rendement, grotendeels via een vermogensaanwasbelasting. De invoeringsdatum is al meerdere keren opgeschoven en blijft politiek onzeker; tot die tijd geldt het stelsel van forfaits plus tegenbewijs zoals hierboven beschreven.

Voor je eigen planning betekent dat vooral: kijk elk jaar in december even naar je vermogensmix (de peildatum is 1 januari), houd de aangekondigde wijzigingen in de gaten, en accepteer een aanslag niet klakkeloos als je werkelijke rendement aantoonbaar lager was. Hoe box 3 doorwerkt in je totale aangifte lees je in onze aangiftetips voor 2026, en wat je spaargeld na belasting oplevert reken je na via de belastingcalculator.

Box 3 in 2026 in één zin: 36 procent belasting over een fictief rendement (1,28 procent bank, 6,00 procent overig) op je vermogen boven 59.357 euro per persoon, met de tegenbewijsregeling als vangnet voor wie het aantoonbaar slechter deed. Het beruchte 7,78%-plan ging niet door, en het stelsel op basis van werkelijk rendement staat op zijn vroegst voor 2028 op de rol. Dit artikel is indicatieve uitleg; voor jouw persoonlijke situatie is de Belastingdienst of een adviseur leidend.

Zelf rekenen? Vul je vermogen in bij de box 3-calculator, bekijk je totale belastingplaatje met de belastingcalculator en lees onze 15 aangiftetips voor 2026.